注册 登录  
 加关注
   显示下一条  |  关闭
温馨提示!由于新浪微博认证机制调整,您的新浪微博帐号绑定已过期,请重新绑定!立即重新绑定新浪微博》  |  关闭

海热提江·乌斯曼(Utghur)博客

为故乡。。。

 
 
 

日志

 
 

Ataqliq Türkolog , Proféssor Gaba'in xanim  

2010-09-05 11:01:48|  分类: 默认分类 |  标签: |举报 |字号 订阅

  下载LOFTER 我的照片书  |

Ataqliq Türkolog , Proféssor Gaba'in xanim


       

Muhemmet Yüsüp



     Gaba'in xanim ( Anne MarleVonGabain)  türkiy tillar , bolupmu qedimki zaman türkiy tilliri , jümlidin uyghurtili , shinjang tarixi , medeniyiti , dini , güzel sen'iti  jehette ?mür boyi tetqiqat bilen shughullinip kelmekte . Uning bu heqte yazghan mexsus eserliri on nechchidin , ilmiy maqaliliri ( jümlidin muhim teqrizliri ) 200parchidin ashidu .
      Hazirqi dunya türkiy xelqlirining yüksek h?rmitige sazawer , gherbiy gérmaniyilik ataqliq türkolog gaba'in xanimni zamanimizdiki türkologlarning serkerdisi déyishke munasip .
     U pénsiyige chiqishtin ilgiri hamburg uniwiristitéda türkologiye we ottura asiya budda dinshunasliqi boyiche proféssor bolghan we gérmaniye oral – altayshunasliq jem'iyitining ijra'iye hey'iti we oral – altayshunasliq yilnamisi ? ning mes'ul bash muherrirlik xizmitini qilghanidi . Uning türkologiye xizmitini qilghanidi. Uning türkologiye jehettiki ajayip t?hpiliri bolghanliqidin türkiye , yaponiye qatarliq d?letler oqutush tetqiqati xizmetlirige k?p qétim teklip qilghan , shuningde 1971- yili xelq'ara altayshunasliq jem'iyiti da'imiy hey'itining altun mukapatigha érishken .
      Proféssor gaba'in xanim 1901- yili 7- ayning 4- küni morchin'gén Morehengen) --- hazir fransiyige qarashliq ) dégen yerde tughulghan . Uning dadisi gérmaniye armiyiside général bolghan . Gaba'in xanim 1920- yili ottura mektepni tügetkendin kéyin bérlin dash?side türkiy tillar sélishturma tilshunasliqi we xenzushunasliqni ?gen'gen . 1926- yili doktorluq ilmiy unwanini alghan . Andin kéyin , gérmaniye penler akadémiyisige kirip , turpandin qéziwélin'ghan qedimki uyghur yazma yadikarliqlirini oqush – tetqiq qilish bilen mexsus shughullinip keldi .( gérmaniye XX esirning bashliridin 1- dunya urushighiche ilgiri – kéyin bolup , t?t qétim turpan , kucha qatarliq jaylarda arxé'ologik qézish élip bérip , shinjangdin qedimki tildiki nurghun qolyazmilarni élip ketkenidi ) . Gaba'in xanim 1929-1934 – yilliri ariliqida uwili ban'g bilen alte tomluq ? qedimki türkiy tilidiki turpan yazma tékistliri ? ni élan qilghan . Bu ular tetqiq qilghan qedimki uyghurtilida yézilghan budda diniy we mani dini yazma tékistlirinimu ?z ichige alidu . Shuning bilen birge , ? qedimki uyghurtilida yézilghan mani dinida shamal ilahi heqqidiki parchilar ? ( 1928- yili ) , ? qedimki uyghur tilidiki yazma parchilar üstide tetqiqat ? ( 1930- yili ) qatarliq ilmiy maqalilerni élan qilghan . U 1931- yili béyjinggha kélip , élimizning proféssori yüen puli shinjangdin ekelgen , béyjing kutupxanisida saqliniwatqan ? shüen zangning terjimihali ? ni tetqiq qilghan we 1933-yili küzde parizhdiki guymét muzéyida saqlan'ghan qedimki uyghur tilidiki ? shüen zangning terjimihali ?ning bashqa bir nusxisini tetqiq qilghan hemde 1935- yili ? qedimki uyghur tilidiki ? shüen zangning terjimihali ? diki xet – chekler ?qatarliq tetqiqat netijilirini élan qilghan . U yuqirida bayan qilin'ghan qedimki uyghur tilidiki yazma yadikarliqlarni tetqiq qilish asasida kéyinrek ?qedimki zaman türkiy tillar grammatikisi ? ( 1941- yili ) dégen dewr b?lgüch esirini yazghan . Uning bu kitabi qedimki türkiy tillar we qedimki uyghur tilini ?ginish , tetqiq qilishtiki asasiy paydilinish matériyali bolup hésablinidu.
     Proféssor gaba'in xanim qedimki türkiy tillar tetqiqati bilen shughullinish bilen birge , hazirqi zaman türkiy tillirini tetqiq qilishqimu ehmiyet bergen . U 1945- yili ? hazirqi zaman ?zbék tili grammatikisi ? dégen kitabni élan qilghan . Buningdin bashqa , u hazirqi türkiy milletlirining el edebiyati qoshaq , dastan qatarliq türliri ) gimu nahayiti qiziqqan .
      Proféssor gaba'in xanim 2- dunya urushidin kéyin , 1949- yilidin bashlap hamburg uniwiristitéda  oqutush xizmitini üstige alghan . 50- yillarda ilgiri – kéyin bolup , ? qedimki türkiy tilidiki turpan yazma yadikarliqliri üstide tetqiqat ? ning 8- , 9- , 10- tomlirini élan qilghan . 1957-yili mayinzi ( Mainz ) shehiride saqliniwatqan ? ma'itri simitning uchrishishi ? ni élan qilghan . 1961- yili bu eserning sherqiy bérlinda saqliniwatqan yene bir qismini tépip élan qilghan . U yuqiriqilardin bashqa , xelq'ara nopuzluq esiri  ? türkiy tillar edebiyati asasliri ? üchün yazghan ? qedimki türkiy tillar edebiyati ? , ?  qedimki küsen edebiyati ? qatarliq mexsus maqaliliride qedimki türkiy tillar edebiyatining rawajlinishini omumlashturup bayan qilghan .
Proféssor gaba'in xanim türkiy tillar boyichila emes , belki türkiy xelqler tarixiy , bolupmu medeniyet tarixiy jehette mutexessis bolup hésablinidu . 40- yillarning axiri , 50-yillarning bashlirida ? qedimki türkiy xelqlerning turmushida sheherlerning roli ? ( 1949- yil ) , ? uyghurlarning deslepki tarixi ? ( 1952- yil ) , ? budda dini türkiy xelqler arisida ? ( 1954-yil ) qatarliq muhim ilmiy maqalilerni élan qilghan . U 60-yillardin bashlap , turpan rayonining maddiy medeniyiti , diniy ehwali we sen'et buyumlirini tetqiq qilish bilen pa'al shughullan'ghan . Bu jehetlerde ilgiri – kéyin bolup , ? idiqut qedimki uyghur wangliqi ?  ( 1961- yil ) , ? qedimki turpan rayonining basma sen'iti ? ( 1967-yil ) ? idiqut qedimki uyghur wangliqining medeniyet turmushi ? ( 1973- yil ) qatarliq muhim eserlerni élan qilghan .
      Proféssor gaba'in xanimning türkologiye tetqiqatida yaratqan menggü ?chmes t?hpiliridin bashqa , tilgha élishqa tégishlik yene bir qimmetlik emgiki --- uzaq muddetlik oqutush pa'aliyitide u gérmaniye we bashqa d?letler üchün bir türküm türkologlarni terbiyilep yétishtürdi . Bulardin beziliri zamanimizda xelq'aradiki meshhur alimlardin bolup qaldi. Mesilen , yaponiyilik fuyafu , daniyilik asmossén , türkiyilik shinasi tékin , amérikiliq élsé lawdié sirtawtas ( zhurnilimizning 1987-yil 12- sanida tonushturuldi ) , gérmaniyilik k. Rol borin qatarliq proféssorlarning hemmisi hamburg uniwiristétida uning oqutqan oqughuchiliri . Proféssor gaba'in xanim junggo türkiy tillar tetqiqat jem'iyitining sabiq bashliqi , péshqedem tilshunas , tarixshunas burhan shehidining teklipi boyiche yashan'ghanliqigha we ariliqning yiraqliqigha qarimay, 1982-yili 8-ayning 30-künidin 9-ayning 18-künigiche élimizde ziyarette boldi . Ziyaret jeryanida élimizning alaqidar sahelerdiki alimlirigha we xizmetchilirige ? ottura asiyaning ottura esiridin buyanqi türkiy tillardiki yazma yadikarliqliri ?, ? qedimki uyghurlarning oyma resim sen'iti we junggo ? , ? xelq'ara oral – altayshunasliq ilimiy jem'iyitining pa'aliyet ehwali ? , ? qedimki uyghurlarning tam resimi sen'itidiki xenzularning tesiri ? dégen témilarda ilmiy doklat berdi . Alaqidar orunlardiki ottura asiya tarixiy yaki shinjang tarixiy tetqiqati bilen shughullinidighan bir nechche alimlar bilen k?rüshüp , qedimki uyghur tarixi mesilisini ch?ridigen halda s?hbet ?tküzdi hemde alimlirimizmu chüshenchilirini otturigha qoydi . Gaba'in xanim sorighan so'allargha qisqiche jawab berdi yaki yip üchi bilen temin etti . U yene gherbiy gérmaniye oral – altayshunasliq jem'iyitining ilmiy pa'aliyiti , bolupmu shinjangning qedimki medeniyet mirasliri heqqidiki tetqiqat ehwallirini nuqtiliq tonushturdi . U élimizni ziyaret qilish dawamida béyjing we ürümchide yuqiriqi témilarda k?p qétim ilmiy doklat berdi. Turpan , dungxuangghimu bérip, ékskursiye we sayahet qildi.
Gaba'in xanim ?mür boyi turmush qurmay , ?zini ilim – pen'ge béghishlap , türkologiye tetqiqati bilen shughullinip kelmekte . Biz dunya türkologiye tetqiqatida alemshumul t?hpe qoshqan we dunyadiki türkiy xelqlerning menggülük dosti hem qérindishi bolghan h?rmetlik proféssorning uzun ?mür k?rüshige hemde yéngi tetqiqat netijiliri yaritishigha tilekdashmiz .  

Paydilanmilar : ? junggo türkiy tillar tetqiqati xewerliri ? ning alaqidar sanliri

 

Ghalip Barat Tayyarlighan

  评论这张
 
阅读(366)| 评论(0)
推荐 转载

历史上的今天

在LOFTER的更多文章

评论

<#--最新日志,群博日志--> <#--推荐日志--> <#--引用记录--> <#--博主推荐--> <#--随机阅读--> <#--首页推荐--> <#--历史上的今天--> <#--被推荐日志--> <#--上一篇,下一篇--> <#-- 热度 --> <#-- 网易新闻广告 --> <#--右边模块结构--> <#--评论模块结构--> <#--引用模块结构--> <#--博主发起的投票-->
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

页脚

网易公司版权所有 ©1997-2017