注册 登录  
 加关注
   显示下一条  |  关闭
温馨提示!由于新浪微博认证机制调整,您的新浪微博帐号绑定已过期,请重新绑定!立即重新绑定新浪微博》  |  关闭

海热提江·乌斯曼(Utghur)博客

为故乡。。。

 
 
 

日志

 
 

Milliy Medeniyitimizning Ultashliridin biri - Nesebname  

2010-09-05 11:05:22|  分类: 默认分类 |  标签: |举报 |字号 订阅

  下载LOFTER 我的照片书  |

Milliy Medeniyitimizning Ultashliridin biri - Nesebname

Yersharilishish qedimi barghanséri ittiklishiwatqan bügünki künde, medeniyetlerning téz sür'et bilen ?z – ara yughurulishi jeryanda qandaq qilip ?z xasliqini saqlap qélish we ?zgichilikini sijil tereqqi qildurush herqaysi millet – qowm kishiliri jiddiy oylanmisa, hel qilish üchün munasip heriket qilmisa bolmaydighan texirsiz mesilige aylandi. Etrapimizdiki qérindash qewmlerge nezer tashlaydighan bolsaq, ularning alliqachan ?z yiltizini qidirip, ?z kimlikige jawab izdesh we kimlik m?hürige ?chmes rengde hel bérip, kéyinki ewlad-boghunlirigha tewerrük süpitide qaldurush üchün heriket qiliwatqanliqini, belki bu heriketning alliqachan yuqiri dolqun'gha k?türülgenlikini k?rümiz. Alayluq qérindash qewmlerdin bolghan xenzu xelqide nesebnameshunasliq 2000 yildin artuq tarixqa ige bolup, xenzular taki hazirghiche nesebname yézip qaldurushtek ésil en'enisini dawamlashturup kelmekte.

     ?z yiltizini ( nesebiy we medeniy yiltiz ) izdesh peqet bir milletning kolléktip tarixiy tepekkurining inkasi bolupla qalmastin, belki u , n?wettiki zamaniwi tüs alghan ijtima'iy tereqqiyat jeryanidiki, awam psixikisida k?rülgen idrakliq maslishish we yersharilishish - bir gewde bolup yughurulush weziyitige tutqan qoghdinish éngidin shekillen'gen ?z – ?zini qoghdash xaraktérlik angliq rewishte qiliniwatqan herikettur.

?z yiltizini izdeshning birinchi qedimi men kim? Biz kimlerdin ? Yiltizim nege tutashqan? Ana yurtimiz qeyer ? Kindik qéinm tamghan jay qaysi ? Ata - bowilirimining qebrigahi nede? Ata - bowilirim bizlerge némilerni éytqan , wesiyet qilghan bolghuytti? Yurtumning tarixi , tagh - deryaliri , baghu – bostanliri qandaq ? ... We mushuninggha oxshap kétidighan bir talay su'allargha jawab izdeshtur. Halbuki, yuqiriqi su'allar heqqide érishilgen jawablarning yéziq - belge, resim - süretler bilen qara siyah bilen aq qeghezge yüksek derijide mujessemlinip pütülüshi del nesebnamining ?zidur.

    Bizde k?k bilen boy talashqan chinarningmu yer tektide yilitizi bolidu, deydighan atilar s?zi bar. Derweqe yiltizsiz derex ne qilsun?! ... Insan dunyagha t?rülüp, talay issiq - soghuqlarni béshidin kechürüp, b?shüktin t?shükkiche tirmiship yashaydu. Kishi eger bu hayatida ?zining kimliki, yiltizining nede ikenliki, nesli - nesebining néme ikenlikini bilmey yashisa , yipi yoq leglekke , yiltizi yoq derxke oxshap qalmamdu?! ... U herqanche égiz uchqini , herqanche égiz k?kligini bilen qunar jayi, ozuq - su béridighan yiltizi bolmisa, tolimu epsuslinarliq ish bolmamdu?

Shundaq, biz uyghurlar uzaq we shanliq tarixqa ige xelqmiz. Xuddi merhum alimimiz abdushükür muhemmed'imin éytqandek : uyghurlar merkiziy asiyadiki qedimki millet, ariyan - siktay - sak - türkiy xelqler türkümidiki medeniyetlik xelq . Ularning jismaniy xususiyiti we qan alahidiliki , til we edebiyat-sen'et alahidiliki , milliy étnografk turmush aditi we turmush alahidiliki uyghurlarningnahayiti yiraq tarixiy qatlamlirini , tarqilish masishtabini , millet menbesi we herxil terkiblerni , ?zleshtürüsh iqtidarini , ejdadlirining barliq munewwer folklori weturmush medeniyitige toluq warisliq qilish salahiyitini chüshendürüp béridu. Del mushu uzaq tarixiy tereqqiyat jeryani bizning murekkep tarixiy idiyiwi halitimizni yétishtürüp chiqti, bir ewlad yene bir ewlad uyghur yigit - qizliri bu tarixy éqinda gah bash k?türüp, gah shungghup aqti. Ular bu büyük uyghur medeniyitining ésil temini heqiqiy tétidi. Mana bu uyghur millitining jahan milletler ormanliqida qurimay - sulmay , yashirip turushining sewebidur.

     Kishiler ?zining tomurida éqiwatqan qanning esli menbesini bilishi kérek. Herbir ademning uruq - nesebiy éniq bolushi lazim. Chim gerche ?sümlükler arisidiki eng ajiz , jughi kichik giyah bolsimu, tapini astida yiltizi qarmap alghan ?zige chushluq yéri - tupraqi bar. Nesebname del nesildash bir top kishilerning uzaq tarix dawamida boshashmay k?reshken, qeyserlik bilen algha ilgirligen kechürmishlirining heqiqiy xatirlinishi; Ewladmu ewlad üzüp qoymay warisliq qiliwatqan ayagh izi ; Goyaki chim kebi addiy bir insanning ?zige xas bolghan zéminidur.

     Nesebnamide neseb shejerisi ( a'ile yaki jemet nesebnamiside bayan qilin'ghan qandash ewladlarni derex shaxliri sheklide k?rsitip béridighan sxéma ) arqiliq jemet ezalirining qandashliq munasiwiti , ewladmu ewlad rawajlinish ehwali, qérindashlarning qatar munasiwiti qatarliq bir talay qimmetlik uchurlar birimu qalaymiqan qilinmastin nahayiti iditliq halda k?rsitip bérilidu.

     Nesebnamide tilgha élin'ghan herbir shexis ?zi mensup boliwatqan mu'eyyen jem'iyet - dewrde ?zining jinsi, medeniyet sapasi, iqtisadi orni qatarliqlarning oxshash bolmasliqi we shu jem'iyet - dewrdiki omumiy qimmet qarishining yéteklishi yaki cheklishi arqisida , eziz yaki xar bolushtek ?zining munasip ijtima'iy ornini yaritip, ?zige ?zi mensup boliwatqan ijtima'iy qatlamning tamghisini urghan bolidu. Nesebnamide bularning birimu nezerdin saqit qilinmay tepsiliy bayan étilgen bolidu.

     Yiltizgha tartish, ejdad izini bésish, tarixni unutmasliq uyghur xelqining güzel exlaq - peziletliridin bolup, tégi - tektini unutmasliq, kindik qéni tamghan ana makanni séghinish insan tebi'itidur. Yiltizni izdesh  hayatliqning yip uchini izdesh - mewjudluqning sewebini izdeshtur. ?z yiltizimizni qidrip, aghun - ejdadlirimizni izdesh arqiliq ata - bowilirimizning béshidin kechürgen azab - uqubetliri we qazan'ghan shanu - shawketlirini bilip yételeymiz; Shundaqla eshu azab - oqubet tartqan we shanu - shawket qazan'ghan kishilerning tomurida aqqan qanning ?z tomurimizda hélimu k?wejep éqiwatqanliqini tonup yétimiz; Ejdad bilen ewladning rishti ene shundaq chemberches qilip baghlinidu. Kishilerning mijez - xaraktéri bir biri bilen perqliq bolidighanliqi , hetta bir atidin bolghan ikki qérindashning tebi'itide asman - zimin oxshashmasliqning bolidighanliqi berheq. Emma shunimu choqum étirap qilish kérekki, tarix , medeniyet , en'enining mu'eyyen dewr ichidiki izchilliqi yeni warischanliqi ( ilgirkilerning izini kéynikilerning bésishi ) tüpeyli, uzaq mezgil bir makanda yashighan kishilerde melum derijide ortaqliq mewjud bolidu . Bu xil ortaqliq bu kishilerning qan - qénigha , hetta génlirighiche singip ?zlishidu, ?zleshken haman ghayet zor küch peyda bolidu. Bu xil küch kéynki ewladlar - boghunlarning qéni we génidimu saqlinip qalidu.

     Nesebname tilgha élin'ghanda, belkim k?p qisim kishilirimiz anche éren qilmasliqi, hetta nezer salghuchiliki yoq ish dep qarishimu mumkin. Emma, nesebname ?z ichige alghan mena heqqide muhakime qilghinimizda, uning mundaq 5 türlük qimmetke ige ikenlikini hés qilip yétimiz.

1.        Yézip qaldurulghan a'ile nesebnamiliri medeniy miras yaki asare - etiqiliq qimmitige ige.

Waqitning ?tüshige egiship yézip qaldurulghan nesebnamining medeniy mirasliq qimmiti éship baridu. Shübhisizki bu bir milletning medeniy tarixi we medeniyet jughlanmisigha qoshulghan zor t?hpe bolup qalidu.

     2.Yézip qaldurulghan a'ile nesebnamiliri matériyalliq qimmitige ige. Nesebname ?zige shu jemet ezalirining muhim uchurliri yeni, ularning hayati, nikahlinishi, irsiy izchilliqi, jemet mizani ( qa'ide - yusuni ), ?lümi qatarliq sansizlighan uchurlarni ?zige mujessemleshtürgen bolup , u tarixshunasliq, ?rüp - adetshunasliq, iqtisadshunasliq, ma'aripshunasliq, irsiyetshunasliq we bashqa pen türliri boyiche élip bérilidighan tetqiqatlarni intayin qimmetlik bolghan paydilanma matériyal bilen temin étidu.

     3. Yézip qaldurulghan a'ile nesebnamiliri ?güt- terbiyet qimmitige ige .

Oqumushluq kishiler teripidin yézip qaldurulghan nesebnamilerde k?pünche shu jemetning jemet yusuni, eng tüpki kishilik qarashliri , kéyinki ewladlargha qoyulghan telepliri yézip qaldurulghan bolidu. Bundaq yazma shekilde qaldurulghan jemet yusunliri shübhisizki kéyinki ewladlarning terbiyilinishide türtkülük rol oynaydu. Kishige bashqa herqandaq kishining ?gütliridin k?re ?z ata - bowilirining ?gütliri bekrek tesir qilidu.

Bezi nesebnamilerde jemet yusuni ayrim sehipe ajritilip , éniq pütülmidi dégendimu, nesebnamining ?zige pütülgen ejdadlar heqqidiki türlük uchurlargha kéyinki ewladlarning ülge qilishigha erzigüdek janliq ders we sawaqlar yoshurun'ghan bolidu. Shu jemet ezalirining rohidiki izchilliq nesebnamige pütülüsh yoli arqiliq kéyinki ewladlargha téximu mustehkem udum bolup qalidu.

     4. Yézip qaldurulghan a'ile nesebnamiliri rishte baghlash roligha ige.

Derexning yiltizi , éqinning béshi bolsa qurup qalmighindek, jemetningmu ?chmes qilip pütüp qoyulghan nesebnamisi bolsa uruq- ewladliri chéchilip ketmeydu. Eng muhimi ejdadlarni ewladlargha üzülmes qilip mehkem baghlap turidu. Herqandaq bir jemet ezasi a'ile nesebnamisini oqup turush arqiliq ?z ejdadi we ?z qérindashlirigha rishte baghlap turidu. ?ghizdiki uruq - tughqanchiliq peqet nechche ewladla dawam étishi mumkin. Emma, éqi qeghez, qarisi siyah qilip pütüp qoyulghan nesebname uruq - tughqanchiliqni zaman cheklimisidin haliqitip, esirlerdin - esirlerge ulishi mumkin.

5. Yézip qaldurulghan a'ile nesebnamiliri muhim tarixiy h?jjetlik qimmitige ige.

         Shübhisizki nesebnamining tarixiy h?jjetlik qimmiti uning barche qimmetlirini bésip chüshidu. Nesebnamige bizning kimlikimiz we ewladlirimizning kimlerdin bolidighanliqi ?chmes qilip pütülgen bolidu. Bilge tunyuq shejerisining bayqilishi bilen uning ewladlirining koriydin tépilghanliqi ( mezkur blogdiki bilge tunyuquq ewladlirining shejerisige qarang), jiyen teg'atliq we lyu teg'atliq uyghurlarning (Berqi ependining “Lyu famililik teg`atliq <<Uyghurlar kim?>> ” dégen tekshürüsh doklatigha qarang. Berqi Munbiri) uyghur medeniyitining merkiziy rayonliridin ayrilip, ottura tüzlenglikte ming yilghiche dewran sürüshi hergizmu tasaddipiy emes. Biz bu yerde bu uyghurlarning hazirghiche mewjud bolushi ularning bir teg'at astigha uyushup, a'ile nesebnamisi yézip qaldurghanliqi dep, késip éytalmisaqmu, bu ikkisining rolining heqiqetenmu chong bolghanliqini étirap qilalmay turalmaymiz. Azadliqtin kéyin, nopusqa tizimlash bashlan'ghanda, xénen ?lkisidiki lyu teg'atliq uyghurlar ?zlirini uyghur milliti dep tizimlashni telep qilghan, munasiwetlik orunlar ularning milliy kimlikini békitishte birqarargha kélelmigende, ewladmu - ewlad dawamlashturup kéliwatqan a'ile nesebnamisini k?rsitishken. Shuning bilen hemme ish 15 künlük tolun aydek roshen bolghan.

     Nesebname pütkül millet we mushu milletke tewe boluwatqan herbir ezaning ?z'ara yiltizdashliqini ipadileydighan birxil medeniyet hadisisidur. Shunga, nesebname nahayiti yuqiri ilmiy qimmetke ,tarixy we ré'al ehmiyetke ige. Nesebname birxil qudretlik hayati küchke ige meniwiy enggüshter bolup, bu enggüshter milletke tarix sehniside hayatliq we tereqqiyat uchun toxtimay k?resh qilidighan, igilmes - sunmas roh ata qilidu. Nesebnamining eng muhim ehmiyiti qandaqtur tar menadiki qandashliq jehettiki warsliqni tekitleshla bolmastin, belki medeniyet jehettiki warsliqni tekitleshtur.

     Yekün shuki, nesebname yézip qaldurushning ehmiyiti we roli dewr halqish xaraktérige ige bolup, nesebname milliy medeniyitimizning qimmetlik abide - ultashliridin biridur. Nesebname yézip qaldurushqa étibarsiz qarash ?zi, ejdadi we kéyinki ewladlargha qilin'ghan zor mes'uliyetsizliktur.

<< Qeshqer >> zhurnilining 2009 - yilliq 1 - sanidin élindi.

http://www.wetinim.org/forum/viewthread.php?tid=261

  Ghalip Barat Ark tayyarlighan
  评论这张
 
阅读(893)| 评论(0)
推荐 转载

历史上的今天

在LOFTER的更多文章

评论

<#--最新日志,群博日志--> <#--推荐日志--> <#--引用记录--> <#--博主推荐--> <#--随机阅读--> <#--首页推荐--> <#--历史上的今天--> <#--被推荐日志--> <#--上一篇,下一篇--> <#-- 热度 --> <#-- 网易新闻广告 --> <#--右边模块结构--> <#--评论模块结构--> <#--引用模块结构--> <#--博主发起的投票-->
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

页脚

网易公司版权所有 ©1997-2017